Związek Powiatów Polskich
BIP Mapa Powiatu Łódzkiego Wschodniego

Herb i flaga Powiatu Łódzkiego Wschodniego

Herbem Powiatu Łódzkiego Wschodniego jest w czerwonym polu hiszpańskiej tarczy herbowej Święty Wojciech z atrybutami w stroju pontyfikalnym białym z elementami złotego, stojący w złotej łodzi. W polu tarczy herbowej po bokach postaci Świętego dwie heraldyczne lilie koloru srebrnego.

Uchwała w sprawie ustanowienia herbu Powiatu Łódzkiego Wschodniego.

Uchwała w sprawie szczegółowych zasad i okoliczności używania herbu i innych symboli Powiatu Łódzkiego Wschodniego.



herb


flaga

Powrót na górę strony


Powierzchnia Powiatu Łódzkiego Wschodniego

Powiat Łódzki Wschodni leży w środkowej Polsce w centralnej części województwa łódzkiego i obejmuje obszar 499,67 km2. Zamieszkuje go 70 132 osoby (dane wg GUS na dzień 31.12.2014 r.).


Szkic powiatu

Rys. 1. Szkic powiatu łódzkiego wschodniego

Powiat Łódzki Wschodni graniczy:

  • Od północy – z powiatem zgierskim,
  • Od północnego zachodu – z powiatem łódzkim grodzkim,
  • Od zachodu – z powiatem pabianickim,
  • Od północnego wschodu – z powiatem brzezińskim,
  • Od wschodu – z powiatem tomaszowskim,
  • Od południa – z powiatem piotrkowskim.

Położenie geograficzne

Panorama miejscowości Bedoń

Pod względem geograficznym powiat położony jest w Prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego, Podprowincji Nizin Środkowopolskich, Makroregionie Wzniesień Południowomazowieckich oraz w Mezoregionie Wzniesień Łódzkich i w Mezoregionie Wysoczyzny Bełchatowskiej.

Północna część powiatu (gmina Nowosolna) znajduje się w obrębie urozmaiconej rzeźby polodowcowej Wyżyny Łódzkiej; przez północny obszar powiatu przebiega główna krawędź Wyżyny Łódzkiej, na linii Zgierz – Łagiewniki – Dobra – Janów – Plichtów – Brzeziny.  Jest to najbliżej położony Łodzi teren o tak zróżnicowanej rzeźbie terenu: w strefie najwyższych wysokości, które dochodzą tu do 273 m n.p.m. (średnia dla powiatu to 200 m. n.p.m.), nachylenia zboczy sięgają 20%. W części środkowej powiatu dominuje równinna powierzchnia sandrowa o rzeźbie uformowanej wielkimi ilościami materiału piaszczystego i żwirowego naniesionego przez wody roztopowe z zanikającego lodowca. Miejscami tylko urozmaicona jest ona pagórkami kemowymi, częściowo zalesionymi i wznoszącymi się 10 - 15 m powyżej otaczającego terenu.

Południowa część powiatu znajdująca się w północnej części Wysoczyzny Bełchatowskiej zajmuje jej najwyżej wyniesioną część. Powierzchnię terenu tworzy tu lekko falista wysoczyzna morenowa położona średnio na wysokości 180-250 m n.p.m. Urozmaicona rzędem pagórków osiągających kulminację w rejonie Górek Dużych (284 m n.p.m.) i Szczukwina. Są to piaszczyste pagórki o wysokościach względnych 10-20 m oraz spadkach 5-10% i więcej. Poza pagórkami, powierzchnię powiatuurozmaicają liczne formy eoliczne wykształcone w postaci pagórków lub wałów wydmowych.

Doliny rzek są na ogół słabo zaznaczone, ich stoki dość płaskie i szerokie, a krawędzie dolin niewyraźne. Spotyka się jednak miejscami głęboko wcięte doliny cieków, o stromych stokach (np. dolina Grabki i - w mniejszym stopniu - Dobrzynki). Spotyka się również na powierzchni wysoczyzn niewielkie zagłębienia bezodpływowe typu „oczek” lub słabo zarysowane rozległe, wklęsłe obniżenia, na ogół włączone w sieć odpływu powierzchniowego.

Pod względem geologicznym teren powiatu leży w zasięgu dwóch jednostek tektoniczno strukturalnych:

  • kredowej niecki łódzkiej
  • antyklinorium rawsko gielniowskiego będącego częścią wału kujawsko-pomorskiego.

Punkt widokowy w Janowie

Kredowa niecka łódzka powstała pod koniec okresu jurajskiego, w fazie największego nasilenia ruchów górotwórczych, jako rozległe obniżenie towarzyszące antyklinalnemu wypiętrzeniu, jakie stanowił ukształtowany na wschód od niej wał środkowopolski. Nieckę budują głównie takie utwory, jak: iłowce, mułowce, wapienie, margle, opoki, gezy oraz kreda pisząca. W środkowej części powiatu dominują mezozoiczne skały osadowe okresu kredowego (kreda dolna i górna), która jest nośnikiem znacznego w rejonie łódzkim zbiornika wód podziemnych (GZWP 401 „Niecka Łódzka”), od szeregu lat otoczonego ochroną i znacznymi obostrzeniami w ewentualnym poborze wody. Utwory jurajskie wykształcone są głównie jako facja węglanowa a dokładniej wapienno-margliste osady górnej jury oraz iłowcowe, mułowcowe i piaskowcowe z syderytami przechodzące w piaskowcowo-wapienne osady jury środkowe. Strop utworów jurajskich zalega na głębokości 70-150 m ppt. Utwory młodsze, trzeciorzędowe, zalegają nieciągłą warstwą wypełniając zagłębienia powierzchni mezozoicznej. Są to głównie osady mułowcowo – ilaste, ilaste i piaszczyste z przewarstwieniami węgla brunatnego o łącznej miąższości ca 5-20m. Materiał ten to głównie luźne żwiry, piaski, mułki iły oraz gliny morenowe o różnym stopniu zapiaszczenia. Na powierzchni terenu powiatu występują wyłącznie utwory czwartorzędowe o ogólnej miąższości od 60 do 100 m. Są to utwory akumulacji lodowcowej i wodnolodowcowej, wykształcone głównie w postaci glin piaszczystych, piasków różnoziarnistych, pospółek i żwirów. Osady czwartorzędowe charakteryzują się dużą zmiennością materiału. Niekiedy na przestrzeni kilku lub kilkunastu metrów, tak w kierunku poziomym jak i pionowym, występuje kilka warstw. W podłożu występują przeważnie osady wodno-lodowcowe oraz znaczne ilości glin zwałowych, piasków i żwirów. Utwory gliniaste urozmaicone są miejscami licznymi płatami żwirowo-piaszczystymi (kemy). Charakterystyczny jest jednolity, gruby płaszcz utworów gliniasto - piaszczystych z przewagą glin, bez przemieszczenia tektonicznego, co wskazuje że genetycznie jest to morena denna. Najmłodszym utworem, także współczesnym, są aluwia rzeczne występujące wzdłuż cieków i obejmujące materiał żwirowo-piaszczysto-mułowy z utworami organicznymi i często torfami.


Powrót na górę strony


Rys historyczny

Kościół w Kurowicach

W okresie staropolskim (około XV w.) obszar współczesnego Powiatu Łódzkiego Wschodniego wchodził w skład dwóch różnych województw. Były to województwa: sieradzkie i łęczyckie. Współczesne gminy Rzgów, Tuszyn oraz częściowo Brójce należały niegdyś do powiatu piotrkowskiego województwa sieradzkiego. Część gminy Brójce, gmina Koluszki, Andrespol i Nowosolna niegdyś wchodziły w skład powiatu brzezińskiego województwa łęczyckiego. Biorąc pod uwagę podziały administracyjne kościoła polskiego stwierdzić należy, iż obszar współczesnego Powiatu Łódzkiego Wschodniego należał do arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. Dekanat rawski, wchodził w skład archidiakonatu łęczyckiego, a tenże należał do abp gnieźnieńskiego.

Dom drewniany

Obszar dzisiejszego Powiatu Łódzkiego Wschodniego do czasu reformy samorządowej w 1999 r. nie tworzył samodzielnej jednostki administracyjnej, a bezpośrednio przed nią był częścią ówczesnego województwa łódzkiego. Reforma administracyjna z 1999 r. pierwotnie zakładała utworzenie powiatu ziemskiego łódzkiego, otaczającego Miasto Łódź, który miał być siedzibą powiatu grodzkiego, jak i ziemskiego z siedzibą w Łodzi. Ostatecznie zaniechano tej koncepcji w wyniku powstania powiatów zgierskiego i pabianickiego, a z pozostałej części terenów okalających Łódź powstał powiat łódzki wschodni, z siedzibą w Łodzi.

Dwór w Byszewach

Powiat Łódzki Wschodni składał się z 11 gmin, jednej miejskiej – Brzeziny, dwóch miejsko-wiejskich – Tuszyn i Koluszki, oraz ośmiu gmin wiejskich – Andrespol, Brójce, Brzeziny, Dmosin, Jeżów, Nowosolna, Rogów, Rzgów (który w 2006 r. otrzymał prawa miejskie). W 2002 r. wskutek protestów mieszkańców Brzezin i okolic, z terenu powiatu łódzkiego wschodniego wyodrębniono powiat brzeziński. Z powiatu Łódzkiego Wschodniego odłączono gminę miejską Brzeziny oraz gminy wiejskie: Rogów, Dmosin, Jeżów. W pozostałym obszarze tj. gminy Andrespol, Brójce, Koluszki, Nowosolna, Tuszyn i Rzgów, ustalono obecny kształt powiatu.


Powrót na górę strony


Rys Kulturowy

Ziemie należące obecnie do Powiatu Łódzkiego Wschodniego od wieków zamieszkiwała rdzenna ludność miejscowa. Tereny te zostały opisane już przez Jana Długosza w Kronikach, ale najwięcej wiadomości dostarczają archiwa kapituły krakowskiej, z których wynika, że ziemie leżące u źródeł Neru były pokryte kniejami, poprzecinanymi siecią strumyków i rzek. W XVI wieku ludność chrześcijańska zamieszkująca obecny obszar powiatu nie była jednolita wyznaniowo. Mieszkało tu oprócz katolików wielu protestantów. Znaczny odsetek ludności stanowili Żydzi. Natomiast w XIX w nastąpił w całym regionie łódzkim intensywny napływ kolonistów Niemieckich. Ściągający z całej Polski do Łodzi czyli „ziemi obiecanej”, osiedlali się także wokół niej samej. W tym okresie przybyła również duża ilość rzemieślników oraz tkaczy, a ich przybycie znacznie wpłynęło na rozwój przemysłu włókienniczego oraz rzemiosła na współczesnych terenach Powiatu Łódzkiego Wschodniego.

Bogactwo kulturowych wpływów spowodowane wielonarodową strukturą społeczności lokalnej oraz niezwykle bogatymi walorami przyrodniczo krajobrazowymi stało się magnesem przyciągającym wielu twórców. Wśród osób, które mieszkały na tych ziemiach był wybitny polski pisarz Jarosław Iwaszkiewicz, dla którego pobyt w Byszewach był szczególnie istotnym etapem w życiu twórczym. Można powiedzieć, że teren powiatu jest także domem rodzinnym dla innego sławnego pisarza związanego z regionem łódzkim. W 1868 roku rodzina rocznego wówczas Władysława Stanisława Reymonta przeprowadziła się ze wsi Kobiele Wielkie do Tuszyna, na zaproszenie ks. proboszcza Szymona Kupczyńskiego, brata matki Władysława Reymonta, który był w późniejszych latach nauczycielem i duchowym przewodnikiem dorastającego Władysława. W wieku 12 lat, Władysław Reymont wyjechał do Warszawy.

Od zarania na kulturę mieszkańców tych ziem, swój wpływ wywierały stale kultury: łowicka, sieradzka i opoczyńska. Na terenie współczesnego Powiatu Łódzkiego Wschodniego można zatem napotkać na wpływy tych najbardziej znanych kultur województwa łódzkiego. Znajduje to obecnie swoje odbicie szczególnie we współczesnej twórczości ludowej na terenie powiatu. Wyraz tego można zaobserwować m.in. w twórczości muzycznej i plastycznej. Wśród najbardziej znanych zespołów ludowych działających w powiecie można wymienić m.in. zespoły pieśni i tańca „Wiśniowa Góra”, „Koluszkowianie”, „Rzgowianie”, „Byszewianie”, „Wiączynianie” oraz znaną w całym kraju twórczynię ludową Panią Stanisławę Kupa.

Na terenie powiatu działają prężnie koła gospodyń wiejskich, które są laureatami wielu nagród min. na najlepszy produkt regionalny Województwa Łódzkiego. Od XIX wieku wraz z rozwojem przemysłu w Łodzi, na kulturę tych ziem stały i wciąż zwiększający się wpływ wywierało miasto Łódź i jej przemysłowo-włókienniczy charakter. Wtedy na terenach obecnych gmin Tuszyn, Rzgów i Koluszki rozwinął się znacznie przemysł włókienniczy. Bliskość miasta Łodzi to zarazem bliskość różnego rodzaju instytucji kulturalnych takich jak teatry, filharmonia, muzea, co dla mieszkańców powiatu daje duże możliwości rozwoju różnych form aktywności kulturalnej.


Powrót na górę strony


Turystyka i wypoczynek

Powiat Łódzki Wschodni posiada bogate walory turystyczno-rekreacyjne, jednakże turystyka na terenie powiatu jest słabo rozwinięta i związana głównie z aktywnością rowerzystów, amatorów grzybobrania i mieszkańców Łodzi, którzy na terenie powiatu posiadają działki rekreacyjne. Na terenach powiatu rozwija się stale zabudowa domków letniskowych. Ponadto poszczególne gminy posiadają ośrodki kolonijne oraz Gminne Ośrodki Sportu i Rekreacji. Najchętniej uczęszczanym obszarem jest położony na północy powiatu (gmina Nowosolna) Park Krajobrazowy Wzniesień Łódzkich. Rekreacyjne wykorzystanie lokalnych rzek i cieków jest możliwe, ale obecnie niewykorzystywane z uwagi na częste zanieczyszczenie ich wód, niewielkie rozmiary koryta rzecznego lub ochronę rezerwatową doliny rzecznej. Brak jest również na terenie powiatu większych zbiorników wód stojących. To co z pewnością jest problemem, to słabo rozwinięta, lub niedostosowana do dzisiejszych standardów infrastruktura turystyczna.

Najważniejsze walory turystyczne, krajobrazowe i rekreacyjne powiatu to przede wszystkim:

  • kompleksy leśne, często leżące w obszarach chronionego krajobrazu (m.in. Las Wiączyński o powierzchni 980 ha oraz Koluszkowski Obszar Chronionego Krajobrazu),
  • Park Krajobrazowy Wzniesień Łódzkich,
  • rezerwaty lasu naturalnego,
  • doliny rzek (w szczególności rzeki Mrogi),
  • zabytkowe parki.

Miasto i Gmina Koluszki

Dysponuje licznymi walorami przyrody. Na jej obszarze zlokalizowanych jest kilkadziesiąt drzew będących pomnikami przyrody, użytków ekologicznych oraz położona w miejscowości Będzelin ścieżka ekologiczno-edukacyjna.

Ochronie podlegają:

  • rzeka Mroga w miejscowości Lisowice
  • źródłowy odcinek rzeki Piasecznicy (2 km ), od granicy z Gminą Rokiciny do torów kolejowych
  • rezerwat jodłowo- bukowy Gałków
  • zespół pałacowo- parkowy w Lisowicach.

Mimo to gmina nie posiada bogatych tradycji turystycznych, na terenie gminy nie ma typowej infrastruktury turystycznej. Brak jest hoteli i miejsc noclegowych dla turystów. Nie ma ścieżek krajoznawczo-dydaktycznych, rowerowych, itp.

Wykaz najważniejszych obiektów zabytkowych na terenie gminy Koluszki :

Dworek w Lisowicach

  • zespół dworski wraz z parkiem w Lisowicach z XVIII w. aktualnie dom Pomocy społecznej;
  • kościół parafialny pw. Najświętszej Marii Panny z 1896 r. w stylu neogotyckim w Koluszkach
  • kościół w Galkowie Dużym pw. Św. Trójcy z 1897 r. w stylu nadwiślańsko – gotyckim.

Tereny wokół zbiornika wodnego w Lisowicach o powierzchni 28,8 ha są przeznaczone w planie zagospodarowania przestrzennego na tereny rekreacyjne i usługi związane z turystyką. Obszar o powierzchni 8,6 ha przeznaczono pod budowę ośrodka wypoczynkowego, sportowego i szkoleniowego o podwyższonym standardzie z hotelem, sauną, boiskami, kortami, polem golfowym, polem namiotowym. Przewidywany koszt budowy to 2.000.000 zł. Gmina Koluszki jest otwarta na rozwój osadnictwa rekreacyjno-letniskowego (Zielona Góra, Borowa, Gałków Mały, Kaletnik, Żakowice).

Gmina Andrespol

GOSiR Andrespol

Prawnie chronione są na terenie gminy pomniki przyrody, którymi są tutaj 22 drzewa (w Andrespolu, Bedoniu Nowym i Wiśniowej Górze). Prawnie chroniony jest również kompleks lasu w Wiśniowej Górze wchodzący w zasięg obszarów chronionego krajobrazu oraz korytarza rzecznego Miazgi. W kompleksie tym występują stare dęby w naturalnym siedlisku. W obręb Andrespola wchodzi kilka osiedli wypoczynkowych, takich jak Justynów, Bedoń i Wiśniowa Góra. Wraz z Andrespolem są one tradycyjnymi ośrodkami wypoczynku świątecznego mieszkańców Łodzi i aglomeracji łódzkiej. W południowej części Andrespola - pośród lasu w Wiśniowej Górze mieści się ośrodek wypoczynkowy, na który składają się: zespół domków turystycznych, dom wycieczkowy, basen i pole namiotowe. W Bedoniu warto zobaczyć murowany kościół p.w. Matki Boskiej Królowej Polski, wzniesiony w latach 1921 - 35 na kamiennym fundamencie, według planów architekta Józefa Korskiego.

Gmina Brójce

Wieś Bukowiec na Wzniesieniach Łódzkich, w dolinie Miazgi (dopływ Wolbórki), składa się z trzech części: Bukowiec Górny, Bukowiec Dolny i Bukowiec Mały. O wsi Bukowiec wspomina w swych powieściach "Komediantka" i "Fermenty" wybitny polski pisarz i nowelista, laureat literackiej Nagrody Nobla Władysław Stanisław Reymont. Sama wieś była do czasów II wojny światowej zdominowana przez osadników niemieckich. Po tamtych czasach pozostał bardzo zaniedbany cmentarz ewangelicki. Dziś we wsi działa ludowy zespół folklorystyczny, którego członkowie tańczą w strojach opoczyńskich i kurowickich.

Zbiornik wodny Kotliny

Gmina Nowosolna

Wieś Byszewy leży nad rzeką Moszczenicą, w obrębie Wzniesień Łódzkich, w granicach Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich. W Byszewach warto zobaczyć zabytkowy, murowany, klasycystyczny dwór wiejski z końca XVIII w., wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta, z gankiem wspartym na czterech kolumnach, kryty gontem. Inicjatorem jego budowy był Teodor Plichta. Dwór ten związany jest z postacią wybitnego polskiego pisarza Jarosława Iwaszkiewicza, który wielokrotnie przebywał w Byszewach, opisując to miejsce z wielkim sentymentem m.in. w „Książce moich wspomnień”... Otoczenie dworu stanowi park podworski, znajdujący się na południe od dworu i niestety bardzo zaniedbany. Nie zachował się staw niegdyś istniejący przy wjeździe. Najokazalszym dziś drzewem w parku jest spróchniały wewnątrz pomnikowy dąb szypułkowy o obwodzie 6 m.

Dworek w Byszewach

Ważnym miejscem dla potencjalnych turystów może być także wieś Grabin. W zachodniej części Grabina, na wzgórzu porośniętym lasem znajduje się zabytkowy cmentarz ewangelicki. Do dziś zachowały się jedynie resztki ogrodzenia z kamieni polnych i ślady mogił. Wieś Janów leży również w obrębie Wzniesień Łódzkich, w granicach Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich. Na północny wschód od wsi Janów wznosi się wzgórze o wysokości 252 m n.p.m., będące jedną z wyższych kulminacji regionu Wzniesień Łódzkich. Z wierzchołka wspomnianego wzgórza podziwiać można krajobraz dorzecza Moszczenicy (której źródła znajdują się na wschód od Byszew), a zwłaszcza malowniczą panoramę wsi Stare Skoszewy otoczonej od zachodu Lasem Dobieszkowskim a od wschodu - Lasem Janinów. Nad rzeką Moszczenicą, na Wzniesieniach Łódzkich, w granicach Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich, leży również wieś Stare Skoszewy. Pierwsza wzmianka o Skoszewach jako osadzie będącej własnością rycerską pochodzi z 1386 r. Były one wówczas siedzibą rodu Skoszewskich. W 1426 roku Władysław Jagiełło nadał Skoszewom prawa miejskie. Z powodu słabego rozwoju Skoszewy utraciły je 1702r. Najcenniejszym zabytkiem Skoszew, wyprzedzającym czasowo wszystkie dotychczas znane wzmianki historyczne o wsi, jest wczesnośredniowieczne grodzisko, usytuowane około 650 metrów na południe od kościoła parafialnego. Gród w Skoszewach stanowił pierwszy w regionie łódzkim ośrodek władzy i administracji. Powstał prawdopodobnie już w VI wieku n.e. Na wschodnim wale grodziska usytuowany jest pomnik upamiętniający bohaterską walkę i śmierć żołnierzy poległych w czasie walk powstania styczniowego 1863 r. Na uwagę w Starych Skoszewach zasługuje również murowany kościół parafialny p.w. św. Barbary wybudowany w latach 1934 - 36 w miejscu XVII - wiecznej świątyni, spalonej w 1914 roku. W świątyni znajduje się, uznawany za cudowny, obraz Matki Boskiej Skoszewskiej. Na placu przykościelnym, w jednym z dwóch istniejących grobowców spoczywa Teodor Plichta, dziedzic dóbr w Byszewach zmarły w 1833 roku.

Miasto i Gmina Rzgów

Park Miejski w Rzgowie

W południowej części Wzniesień Łódzkich, leży w gminie Rzgów, wieś Gadka Stara. Na jej południowo - wschodnim skraju, na zalesionym wzniesieniu w miejscu wielkiej bitwy stoczonej w czasach I wojny światowej, znajduje się wielki cmentarz wojenny. Spoczywają tu prochy żołnierzy rosyjskich i niemieckich. Na szczycie wzniesienia zachował się kamienny obelisk z łacińskim napisem „Pro Patria” (Za Ojczyznę) a w sąsiedztwie nieliczne kamienne nagrobki i zarośnięte, zdewastowane kopce mogił ziemnych. Dawne miasteczko Rzgów - dziś siedziba Miasta i gminy, nad rzeką Ner, w południowej części Wzniesień Łódzkich. Będąc w Rzgowie warto zobaczyć przede wszystkim najcenniejszy zabytek miasta, późnorenesansowy kościół p.w. św. Stanisława, wzniesiony ok. 1630r. kosztem kapituły krakowskiej.

Miasto i Gmina Tuszyn

Tuszyn Młynek

Jest ośrodkiem letniskowo - wypoczynkowym (kąpielisko Ośrodek Sportu i Rekreacji Tuszyn – Młynek, ), handlowym (pobliskie targowiska w Głuchowie i Rzgowie) oraz ośrodkiem drobnego przemysłu, głównie drzewnego, włókienniczego i spożywczego. Czworokątny rynek Tuszyna leży na szczycie niewysokiego pagórka - ulice wychodzące z rynku opadają na wszystkie strony. Przy rynku stoi kościół parafialny (1862), w zabudowie miasteczka odnaleźć można domy z XIX stulecia. W pobliżu Tuszyna znajdują się dwa częściowe rezerwaty leśne: Molenda i Wolbórka. Wśród bogatego runa leśnego można spotkać marzankę wonną, zerwę kłosową i barwinka mniejszego. Występują tu również bluszcz, widłaki i lilia złotogłów. Teren rezerwatu jest ostoją zwierzyny leśnej. Szczegółowe zwiedzanie rezerwatu jest możliwe po uzgodnieniu z pracownikami Nadleśnictwa.

Przez teren rezerwatu "Molenda" wiedzie, znakowany na czerwono Szlak Okrężny wokół Łodzi. Rezerwat chroni naturalny łęg olszowy, z dominującą tu olszą czarną charakterystyczną dla terenów podmokłych. Występuje tu bogate poszycie i runo leśne - już podczas przedwiośnia kwitnie tu wawrzynek wilczełyko oraz przylaszczka.


Powrót na górę strony


Środowisko przyrodnicze

Do najważniejszych obszarów chronionych w powiecie należą:

Zbiornik retencyjny w Nowych Skoszewach

  • Park Krajobrazowy Wzniesień Łódzkich o powierzchni całkowitej 107,5 km2, z czego prawie 29 km2 na terenie gminy Nowosolna. W obrębie Parku i na terenie gminy wyróżniono ponadto kilka zespołów przyrodniczo-krajobrazowych, użytków ekologicznych i stanowisk dokumentacyjnych oraz złóż surowcowych, które są postulowane do objęcia różnymi formami ochrony.
  • Koluszkowski Obszar Chronionego Krajobrazu będący fragmentem korytarza ekologicznego o znaczeniu regionalnym.
  • Rezerwat przyrody „Molenda” utworzony dla zachowania pierwotnego lasu mieszanego.
  • Rezerwat „Wolbórka” utworzony dla zachowania fragmentu lasu naturalnego olszowego, źródeł rzeki Wolbórki oraz motyla szlaczkonia borówkowca będącego reliktem polodowcowym.
  • Obszar chronionego krajobrazu „Tuszyńsko-Dłutowski”.
  • Las Wiączyński o powierzchni 980 ha.
  • Rezerwat Bukowy „Wiączyń” o powierzchni 8,29 ha, położony w północnej części Lasu Wiączyńskiego.
  • Kompleks lasu w Wiśniowej Górze wchodzący w zasięg obszarów chronionego krajobrazu oraz korytarza rzecznego Miazgi.
  • Enklawy lasów ochronnych zgrupowane w rejonach wsi Kopanka, Grabina i Borchówka.
  • Liczne użytki ekologiczne, z czego 10,16 ha na terenie gminy Koluszki i 2,88 ha na terenie gminy Andrespol, dwa użytki na terenie gminy Brójce (w Woli Rakowej i teren zasilający źródła Wolbórki na południe od Wardzynia).
  • Liczne strefy ochronne dolin rzecznych i obszarów źródłowych (m.in. źródłowy odcinek rzeki Piasecznicy oraz Mrogi).
  • Liczne pomniki przyrody.

Rezerwat leśny w Gałkowie

W klasyfikacji geobotanicznej wg Szafera obszar powiatu łódzkiego wschodniego obejmuje Państwo Holarktykę (z roślinnością środkowoeuropejską, europejską i cyrkumborealną) z okręgiem Łódzko-Piotrkowskim. Najbardziej naturalną formacją roślinną są tutaj lasy, które zajmują około 20,05% powierzchni powiatu. Lesistość powiatu jest jednak zróżnicowana i tak w gminach Rzgów i Brójce wynosi 5,1 - 10%, w gminach Tuszyn, Andrespol i Nowosolna – 20,1 – 30%, a w gminie Koluszki jest równa 40,21%. Główne gatunki lasotwórcze województwa łódzkiego stanowi sosna zwyczajna (80% drzewostanu), sztucznie wprowadzona na te tereny oraz modrzew, brzoza, świerk, jodła i buk. Występują one w zbiorowiskach m.in. typu bór świeży (ok. 70% powierzchni) i ols (2%), który pełni funkcję wodochronne (w dolinach rzek – w szczególności Neru i Rawki). Najcenniejsze fragmenty drzewostanu objęte są ochroną rezerwatową. Obszary chronionego krajobrazu występują głównie w południowej i północno-wschodniej części powiatu. Przez teren powiatu przebiegają granice zasięgu buka, jodły i świerka. Na terenie powiatu występują również interesujące zespoły roślinności łąkowej i torfowiskowej (związane są one z dolinami rzek, cieków i naturalnymi obniżeniami terenów). Północną granicę zasięgu mają rośliny górskie (np. narecznica górska, kokoryczka okółkowa i inne), a południową m.in. traganek piaskowy, zimoziół północny i inne. Różnorodność biologiczna koncentruje się głównie w zlewniach rzek występujących na obszarze Powiatu. Przez powiat Łódzki Wschodni przebiega dział wodny I rzędu rozgraniczający dorzecza Wisły i Odry. Do najważniejszych rzek odwadniających obszar powiatu należą: Ner (zlewnia Warty), Wolbórka (zlewnia Pilicy), Miazga (dopływ Wolbórki)), Piasecznica (zlewnia Pilicy), Mroga (zlewnia Bzury), Struga (zlewnia Bzury), Moszczenica (zlewnia Bzury) i Dobrzynka (zlewnia Neru). Średni odpływ wód na terenie powiatu wynosi od 6 do 8 dm3*s-1*km-2. Wzniesienia Łódzkie zajmujące północny obszar powiatu stanowią węzeł hydrograficzny, gdzie zbiegają się linie wododziałowe. Jest to jednocześnie strefa źródłowa dla wielu rzek. Powierzchniową sieć hydrologiczną północnej części powiatu buduje głównie rzeka Mroga – dopływ Bzury, przechodząca z północnego zachodu na północny wschód i rzeka Piasecznica biorąca tu swój początek. Obszar centralny powiatu odwadniają dwie duże rzeki z dopływami: Ner i Miazga. W przypadku Neru jest to początkowy odcinek spływu wody, Miazgi - bieg środkowy. Południowa część powiatu jest odwadniana przez rzeki: Dobrzynkę - dopływ Neru - oraz liczne dopływy Grabii. Swój bieg rozpoczyna tu rzeka Wolbórka - jej teren źródliskowy objęty jest ochroną rezerwatową.

Występujące w Powiecie Łódzkim Wschodnim surowce naturalne są pochodną przeszłości i budowy geologicznej. Wapienie i wapienie margliste tworzące mezozoiczne podłoża pochodzą z jury i kredy. Z mezozoiku – głównie z kredy – pochodzą także piaski kwarcowe szklarskie i formierskie. Na terenie powiatu utwory mezozoiczne występują bardzo głęboko i nie są rozpoznane pod względem ich przydatności surowcowej. Bogate złoża surowców ilastych (gliny ceramiczne i ogniotrwałe) związane są z dolną jurą, zaś piaskowce pochodzą z jury i kredy. W okresie czwartorzędowym powstały złoża iłów i pyłów warwowych, gliny morenowe, piaski, żwiry i pospółki oraz torfy. Eksploatowanymi w powiecie surowcami mineralnymi są jedynie surowce ilaste (gliny, mułki i iły) i kruszywa naturalne (piaski, żwiry). Szereg udokumentowanych złóż ww. surowców jest obecnie nieeksploatowanych. Kruszywo naturalne stanowią żwiry, piaski i pospółki pochodzące głównie z okresu zlodowacenia środkowopolskiego. Występują one w morenach czołowych, ozach, kemach, wydmach i tarasach rzecznych. Kruszywo jest surowcem powszechnym w całym województwie łódzkim. Na niektórych obszarach powiatu, zwłaszcza w dolinie Miazgi, eksploatuje się torfy. Na terenie powiatu występują użytkowe poziomy wód podziemnych: głównie związane z utworami jurajskimi, kredowymi oraz czwartorzędowymi. Zgodnie z Mapą Głównych Zbiorników Wód Podziemnych (GZWP)wymagających szczególnej ochrony pod red. A. Kleczkowskiego teren powiatu leży w obrębie zbiornika kredowego Niecki Łódzkiej (nr 401) oraz górno jurajskiego zbiornika Koluszki – Tomaszów (nr 404) i czwartorzędowego zbiornika morenowego Brzeziny - Lipce Reymontowskie (nr 403). Przeważającą część powiatu leży w zasięgu obszaru najwyższej ochrony (ONO) i wysokiej ochrony wód podziemnych (OWO). Tylko teren gminy Tuszyn oraz południowa i zachodnia część gminy Rzgów pozostaje w obszarze zwykłej ochrony wód. We wschodniej części powiatu występuje górno - jurajski poziom wodonośny związany z szczelinowymi osadami węglanowymi (wapienie, wapienie margliste, i dolomityczne). Strop tej warstwy wodonośnej zalega na głębokości 70- 150m ppt. Poziom ten charakteryzuje się napiętym zwierciadłem wody stabilizującym się na głębokości 13-24m ppt. Wydajności jednostkowe uzyskiwane w poszczególnych otworach studziennych wahają się od 1 nr/h/ms do ponad 20,0 m3/h/ms. Pod względem chemicznym wody z utworów jury górnej są słabo zmineralizowane. Są to wody typu wodorowęglanowego o małej zawartości chlorków oraz brakiem siarczanów i związków azotowych. Z uwagi na doskonałą izolację od nadległych warstw wodonośnych czwartorzędu będących pod presją czynników antropogenicznych chemizm wód poziomu górnojurajskiego charakteryzuje się wielką stałością mimo wieloletniej jego eksploatacji. Wody z poziomu wodonośnego górnej jury eksploatowane są obecnie w co 3% ujęć wód podziemnych powiatu. Kredowy poziom wodonośny na terenie powiatu związany jest ze spękanymi węglanowymi seriami kredy górnej, wykształconymi jako opoki, margle, i wapienie margliste (wody typu szczelinowego) i z piaszczystymi utworami kredy dolnej (wody porowo szczelinowe). Jest to poziom zasobny w wodę o dobrej i bardzo dobrej jakości. Poziom dolnokredowy ma charakter subartezyjski, a wody słodkie występują na głębokości ok. 1000 m p.p.t. Jest to najgłębiej w Polsce położona strefa wód tego rodzaju. Występują tu wody porowe o znacznym ciśnieniu hydrostatycznym. Wody poziomu górnej kredy ujmowane są obecnie w pojedynczych studniach na terenie powiatu w gminach Tuszyn, Rzgów i Brójce na głębokości od 80 do 230m ppt. stanowiąca 8,5% wszystkich ujęć wód podziemnych powiatu. Wydajności jednostkowe uzyskiwane z poszczególnych otworów studziennych wahają się od 2,0 m3/h/ms do ok. 15,0 m3/h/ms. Wody porowo-szczelinowe kredy górnej występują w serii węglanowej, tj. górnokredowych marglach, wapieniach, oraz piaskowcach wapnistych i gezowych. Pod względem chemicznym wody z utworów kredy generalnie są słabo zmineralizowane. Są to wody typu wodorowęglanowego, twarde, o małej zawartości chlorków i siarczanów oraz ponadnormatywnej zawartości żelaza, niekiedy manganu. Zasadniczym poziomem użytkowym na terenie powiatu jest czwartorzędowy poziom wodonośny charakteryzujący się istnieniem wielu warstw wodonośnych o zmiennym rozprzestrzenieniu i często będących miedzy sobą w związkach hydraulicznych. Pierwsza warstwa wodonośna związana z występowaniem piasków wodnolodowcowych i piasków holoceńskich dolin rzecznych ma zwierciadło współkształtne ze stropem podścielających glin zwałowych jak i z ukształtowaniem terenu. Poziom ten nie przedstawia żadnego znaczenia ubytkowego z uwagi na małą miąższość i podatność na zanieczyszczenia, a bazuje na nim większość studni kopanych. Następne warstwy wodonośne czwartorzędowe związane są z piaskami różnej genezy (wodnolodowcowe, zastoiskowe, dolin rzecznych) zalegające pod glinami zwałowymi zlodowacenia środkowo i południowo polskiego. Wody te jako główne poziomy użytkowe dla terenu powiatu są bardzo zasobne w wodę (87% wszystkich ujęć wód podziemnych na terenie powiatu eksploatuje wody czwartorzędowe) i charakteryzują się zmienną miąższością i wykształceniem granulometrycznym. Statyczne zwierciadło najczęściej napięte lub lekko napięte, miejscami ma charakter swobodny. Głębokość studni ujmujących poziom wodonośny czwartorzędu wynosi od 12 do 125 m, przeważnie jest jednak w granicach 3O-5O m. Pod względem chemicznym wody pierwszej użytkowej warstwy wodonośnej czwartorzędu są słabo zmineralizowane. Są to wody typu wodorowęglanowego, twarde i średnio twarde, o małej zawartości chlorków i siarczanów oraz zawartości żelaza dochodzącej niekiedy do 2 mg/l Fe najczęściej nie przekraczającej 0,2 mg/l Fe.

Wody głębszych warstw wodonośnych czwartorzędu, są mniej zmineralizowane i mają bardziej stały skład chemiczny niż wody z pierwszej warstwy. Przepuszczalność gruntów jest zróżnicowana, a głębokość zwierciadła wody zwiększa się w miarę oddalania się od dolin rzecznych, co jest związane z morfologią terenu. Trzeciorzędowy poziom wodonośny ze względu na swoje wykształcenie (głównie iły i mułki) jest słabo rozpoznany pod względem hydrogeologicznym. Na terenie powiatu tylko jednym ujęciem ujmowane są wody z tego poziomu. Północne tereny powiatu charakteryzują się słabą jakością gleb. Są to głównie gleby bielicowe i brunatne wytworzone na bazie piasków i żwirów, pozbawione składników pokarmowych. Przeważają tu gleby o klasie bonitacyjnej V i VI, żytnio-ziemniaczane. W części centralnej powiatu na podłożu gliniasto-piaszczystym wytworzyły się gleby bielicowe i pseudobielicowe oraz brunatne. Wśród nich występują gleby bielicowe wytworzone na glinie o na ogół dobrych warunkach nawilgocenia, klasy bonitacyjnej III - IV, zaliczane przeważnie do kompleksu przydatności rolniczej 4 i 5, jako kompleks żytni dobry i bardzo dobry. W pewnych fragmentach spotyka się także kompleks pszenny - dobry. Wschodnie rejony powiatu to przede wszystkim gleby pyłowe, bardzo zapiaszczone, podścielone piaskiem lub gliną zwałową: prawie wszystkie występujące na tym obszarze gleby to gleby bielicowe należące do IV i V klasy bonitacyjnej. W części południowej powiatu również dominują gleby bielicowe i pseudobielicowe o klasie bonitacyjnej IV i V, lecz spotyka się także gleby brunatne o klasie bonitacyjnej III. Najsłabsze grunty orne wykazują najczęściej duże niedobory wilgoci w okresie wegetacji roślin. Obszar powiatu, zgodnie z podziałem W. Wiszniewskiego i W. Chełmońskiego, leży w Łódzko-Wieluńskim regionie klimatycznym. Ze względu na niewielkie urozmaicenie terenu klimat jest jednolity na całej powierzchni powiatu. Średnie roczne temperatury mieszczą się w przedziale 7,5 – 8°C, średnia temperatura półrocza chłodnego waha się w granicach 0,5 - 1°C, półrocza ciepłego w granicach 14 – 14,5°C. Zima jest łagodna, w miesiącu styczniu rzadko notuje się temperatury poniżej -25°C. Większość dni styczniowych charakteryzują słabe mrozy lub przymrozki. Na terenie powiatu notuje się od 30 do 50 dni mroźnych oraz od 100 do 118 dni z przymrozkami. Okres wegetacyjny określany występowaniem średniej temperatury powyżej 5°C jest długi i wynosi – 210 -227 dni. Ciepłe dni pojawiają się już w końcu kwietnia i trwają do końca września. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec i sierpień. Doliny rzeczne stanowią typowe miejsca akumulacji chłodnego powietrza spływającego z terenów wyżej położonych. Zachmurzenie nie wykazuje większego zróżnicowania na obszarze powiatu i jest charakterystyczne dla całego regionu. Wysokie są natomiast opady wynoszące powyżej 550 mm na rok (w północnej części powiatu w rejonie Wzniesień Łódzkich nawet powyżej 650 mm na rok). Opady półrocza zimowego stanowią 39% sumy rocznej. Opad stały to około 12 – 14% całości, a pokrywa śnieżna utrzymuje się przez 50 – 70 dni w roku. Na terenie powiatu łódzkiego wschodniego przeważają wiatry zachodnie z przerywającymi je wiatrami południowo-wschodnimi. Panują tu dobre warunki tzw. „ciszy cyrkulacyjnej”. Jedynym kierunkiem wzmożonych nawietrzeń wobec przewagi cyrkulacji zachodniej jest kierunek od Łodzi. Na środkowej i północnej części powiatu istnieje więc potencjalne zagrożenie przemieszczania się zanieczyszczeń aerosanitarnych oraz hałasu z aglomeracji łódzkiej.

Zbiornik Kotliny


Powrót na górę strony


Sytuacja gospodarcza

Powiat Łódzki Wschodni jest jednym z niewielu powiatów o dodatnim saldzie migracji, dowodzi to atrakcyjności obszaru dla osiedlania się ludzi ze względu na jego środowisko naturalne, bliskie sąsiedztwo Łodzi oraz na bardzo dobry poziom zagospodarowania.


Gospodarka powiatu opiera się na trzech głównych filarach:

  • podmioty gospodarcze - zróżnicowane branżowo
  • rolnictwo - dobrze rozwinięte na całym obszarze powiatu
  • handel.

Powiaty: zgierski, pabianicki, tomaszowski i łódzki wschodni skupiają 20% funkcjonujących w całym województwie firm. Handel to w naszym powiecie najbardziej dynamiczna sfera działalności gospodarczej. Charakterystycznym elementem krajobrazu gospodarczego powiatu jest zespół targowisk położonych na południe od Łodzi (Rzgów, Tuszyn), jest to największy kompleks targowy w Polsce. Rozwinęła się tu sieć dróg dojazdowych, parkingów, przybyło stacji benzynowych, powstały banki i kantory, mała i duża gastronomia, także hotele i pensjonaty. Zespół targowisk aktualnie osiągnął względną stabilizację zapewniając tysiącom firm regionu miejsce zbytu i pracy, a rzeszom nabywców stałą i bogatą ofertę oraz coraz lepsze warunki zakupów. Gminy położone w bezpośredniej bliskości Łodzi stwarzają doskonałe warunki dla rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości. Dogodne położenie firm wynikające z sąsiedztwa wielkiego miasta, centrum handlowego, europejskich szlaków handlowych w połączeniu z niewielkim kosztami rozpoczęcia i prowadzenia działalności przyciąga tu wielu krajowych, a nawet zagranicznych inwestorów. O atrakcyjności świadczyć może fakt, że np. w gminie Rzgów liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych jest niewiele niższa od liczby mieszkańców. Siłę ekonomiczną powiatu uzupełniają: rozbudowany system usług oraz dogodny układ transportu kolejowego (węzeł Koluszkowski) i drogowego (trasa północ – południe). Warto zaznaczyć, iż potencjał transportowy wzrośnie wraz z realizacją budowy autostrad i węzłów w Andrespolu, Ludwikowie, Głuchowie oraz Strykowie.

Północna część powiatu znajduje się w obrębie Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich, są to tereny położone w gminie Nowosolna, stwarzają one dogodne warunki dla rozwoju turystyki i rekreacji. Jednak w powiecie można zaobserwować niski udział nowych rodzajów działalności, w których wiedza i innowacje przesądzają o konkurencyjności gospodarczej regionu, brak również silnych powiązań kooperacyjnych między lokalnymi przedsiębiorcami. Mało jest w powiatach woj. łódzkiego organizacji pośredniczących w innowacyjności, t.j. parki technologiczne, przemysłowe, inkubatory, ośrodki transferu technologii, tego rodzaju organizacje są zlokalizowane jedynie w powiecie grodzkim piotrkowskim, ziemskim tomaszowskim, bełchatowskim, kutnowskim, łódzkim i zgierskim.


Powrót na górę strony


Organizacje pozarządowe działające na obszarze powiatu

W Powiecie Łódzkim Wschodnim funkcjonuje 8 instytucji prowadzących działalność wspierającą społeczność lokalną. W tym 4 instytucje działające na rzecz dzieci i młodzieży zagrożonych patologią natomiast pojedyncze instytucje pomagające osobom niepełnosprawnym, z uzależnieniami oraz starszym. W Powiecie działa ponadto wiele organizacji trzeciego sektora. 5 organizacji zajmuje się wspieraniem młodzieży zagrożonej patologią, 9 zapewnia wsparcie dla osób niepełnosprawnych, z uzależnieniami oraz osób starszych. Pojedyncze organizacje oferują pomoc samotnym matkom, osobom zagrożonym przemocą w rodzinie oraz osobom bezdomnym. Najliczniejsza grupa organizacji i instytucji działających na rzecz społeczności lokalnych obejmuje swoimi działaniami teren gminy Andrespol (4 instytucje wsparcia oraz 5 organizacji pozarządowych), natomiast najmniej jest ich w gminie Brójce oraz Nowosolna (jedynie 4 organizacje pozarządowe). Liczba instytucji wsparcia dla społeczności lokalnej jest ciągle za mała. Co wpływa na narastanie kwestii społecznych takich jak ubóstwo, bezrobocie czy też niepełnosprawność. Dlatego też współpraca między gminami a Powiatem oraz rozwój agendy pozarządowej zapewni sprawniejsze działanie i funkcjonowanie systemu pomocy na rzecz wszystkich potrzebujących. Na terenie Powiatu Łódzkiego Wschodniego swoją siedzibę mają 162 stowarzyszenia oraz 3 fundacje.

W poniższej tabeli przedstawiamy zarejestrowane organizacje pozarządowe w podziale na rodzaj oraz ich liczbę w poszczególnych gminach.

  Gmina Koluszki Gmina Nowosolna Gmina Tuszyn Gmina Rzgw Gmina Andrespol Gmina Brójce Razem
Uczniowskie kluby Sportowe
4
4
2
1
5
x
16
Pozostałe stowarzyszenia kultury fizycznej
6
5
8
3
2
x
24
Ochotnicze Straże Pożarne
6
3
13
11
3
10
46
Pozostałe stowarzyszenia
31
10
14
7
11
3
76
Fundacje
2
x
x
1
x
x
3
Razem
49
22
37
23
21
13
165

Każdego roku Rada Powiatu Łódzkiego Wschodniego przyjmuje program współpracy Powiatu Łódzkiego Wschodniego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego określający cele programu, przedmiot współpracy, listę zadań publicznych do realizacji w danym roku. Program współpracy ma na celu stworzenie warunków do zwiększenia aktywności obywatelskiej mieszkańców powiatu oraz uzupełnienie działań powiatu w zakresie nie obejmowanym przez struktury samorządu. Na podstawie w/w programu Powiat realizuje zadania z zakresu pomocy społecznej, działania na rzecz osób niepełnosprawnych, podtrzymywania tradycji narodowej oraz rozwoju świadomości obywatelskiej, nauki, edukacji, oświaty i wychowania, kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i tradycji, upowszechniania kultury fizycznej i sportu, ekologii, ochrony zwierząt i dziedzictwa przyrodniczego oraz ochrony i promocji zdrowia. Zadania objęte programem współpracy Powiat realizuje m. in. poprzez organizowanie, współorganizowanie, fundowanie nagród i sprawowanie przez władze Powiatu patronatu nad konkursami, zawodami, wystawami, festiwalami, wzajemne informowanie się o planowanych kierunkach działania.


Powrót na górę strony